Wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe małżeńskie upadłego

Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Oznacza to, że małżonek upadłego posiada jedynie uprawnienie do zgłoszenia w postępowaniu upadłościowym wierzytelności z tytułu udziału w majątku wspólnym. Nie może tym samym domagać się wyłączenia z masy upadłości udziału w majątku wspólnym (por. wyrok SN z 19.02.2009 r., II CSK 469/08, LEX nr 503240).

Małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe – Krajowy Rejestr Zadłużonych.

Co istotne do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Co jeśli przed ogłoszeniem upadłości pomiędzy małżonkami istniała rozdzielność majątkowa?

Sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej:

Ważne – ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Zastrzeżenie powyższe dotyczy również sytuacji, gdy rozdzielność majątkowa powstała z mocy prawa w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w wyniku:

1. rozwodu, 
2. separacji albo 
3. ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków,

chyba że pozew lub wniosek w sprawie został złożony co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. 

Rozwiedziony małżonek upadłego albo małżonek upadłego może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania rozdzielności majątkowej za skuteczną w stosunku do masy upadłości, jeżeli w chwili powstania rozdzielności majątkowej nie wiedział o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości, a powstanie rozdzielności majątkowej nie doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli. Powództwo wnosi się do sądu upadłościowego. Sąd może zabezpieczyć powództwo przez ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania mienia, które stanowiło majątek wspólny małżonków.

Umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej:

Ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Co się stanie gdy postępowanie upadłościowe się zakończy?

Rozdzielność majątkowa powstała w chwili ogłoszenia upadłości w momencie umorzenia, zakończenia bądź uchylenia postępowania upadłościowego ustaje. Co ciekawe, wówczas pomiędzy małżonkami powstaje ustawowa wspólność majątkowa, bez względu na to jaki ustrój panował w ich małżeństwie przed ogłoszeniem upadłości. Jeśli małżonkowie chcą znieść wspólność majątkową mogą to zrobić na zasadach ogólnych.